rowery

stat

Szlak grodzisk pruskich w gminie Tolkmicko

Migawki ze szlaku grodzisk staropruskich
Migawki ze szlaku grodzisk staropruskich fot. Krzysztof Kochanowicz

Na przełomie ostatnich lat powstało w naszym kraju sporo różnych ciekawych szlaków rowerowych, a wśród nich typowo rekreacyjne prowadzące w jakimś kierunku lub zataczające pętle, jak również szlaki tematyczne, np.: szlak grodzisk pruskich na terenie gminy Tolkmicko. Mieliśmy okazję zrealizować jego fragmenty podczas weekendowego pobytu na Wysoczyźnie Elbląskiej.



Grodziska pruskie w okolicach Wysoczyzny Elbląskiej, to pamiątki po średniowiecznych mieszkańcach tych okolic, którzy czcili siły natury i składali ofiary w świętych gajach. Szlak związany z tym plemieniem, to szlak rowerowy, jednak z uwagi na jego dość krótki dystans można go również pokonać pieszo. Szlak średniowiecznych grodzisk pruskich na terenie gminy Tolkmicko, liczy niespełna 24 km i zatacza pętlę na terenie gminy, wiodąc przez:

-Święty Kamień
-grodzisko w Chojnowie,
-punkt widokowy w Chojnowie,
-cmentarzysko w Nowince,
-staropruskie grodzisko zwane Wałami Tolkmita.

Przebieg szlaku "średniowiecznych grodzisk pruskich":

Warto więc zacząć od Tolkmicka, tu też można pozostawić samochód.

1. Tolkmicko:

Jak mówią legendy, Tolkmicko swoją nazwę wywodzi od władcy panującego w pobliskim grodzie, Tolka oraz jego córki Mity. Jak wskazują badania archeologiczne, powstanie osady otoczonej wałami można datować na wczesną epokę żelaza: VII - V wiek p.n.e. To właśnie z tego okresu pochodzą ślady pobytu prasłowiańskiej ludności kultury łużyckiej. Do XIII wieku okolice były zamieszkane przez plemiona Pogezanów, a przywileje lokacyjne osada uzyskała około 1296 roku. Około 1440 roku Tolkemit staje się częścią Pruskiej Federacji, 14 lat później składa akt lojalności wobec polskiego króla....

....dziś Tolkmicko to urokliwa mieścina leżąca nad Zalewem Wiślanym. Najbardziej charakterystycznymi budowlami są: XIV wieczny kościół św. Jakuba, gotycka baszta oraz liczne budynki staromiejskie datowane na XVIII/XIX wiek, z którymi warto się zapoznać przed wyruszeniem na szlak.

Szlak rozpoczyna się na rynku miasteczka i wiedzie ku stacji kolejowej położonej nieopodal małej przystani nad Zalewem Wiślanym. Śledząc żółte oznakowanie szlaku nie dojeżdżamy jednak do brzegu zalewu, a kierujemy się wzdłuż nieczynnej już linii kolejowej łączącej Elbląg z Fromborkiem. Tą samą drogą gruntową wiedzie Transgraniczny Szlak Rowerowy R64 oraz pieszy Szlak Kopernikowski, oznakowany kolorem czerwonym. Do Leśniczówki Nowy Wiek trzymamy się więc wspólnych oznakowań. Dalej jednak warto mieć "oczy szeroko otwarte"! Szlak R64 i Kopernikowski odbijają na południe ku wsi Chojnowo, zaś szlak żółty, którym podążamy, ku osadzie o nazwie Święty Kamień. Przed wsią jednak, zwracając uwagę na drogowskazy, szlak odbija ku brzegom Zalewu Wiślanego, gdzie w jego wodach zatopiony jest ogromny głaz, od nazwy którego powstała nieco dalej położona osada.

Udając się w dół ciekawym wąwozem, mamy do pokonania jeszcze torowisko, a tuż za nim znajduje się drogowskaz informujący nas o wcześniej wspomnianej atrakcji.

Migawki ze szlaku grodzisk staropruskich
Migawki ze szlaku grodzisk staropruskich fot. Krzysztof Kochanowicz


2. Święty Kamień:

Zanurzony w wodach Zalewu Wiślanego ogromny kamień, to głaz narzutowy przyniesiony około 15 tys. lat temu przez lodowiec skandynawski. Kamień posiada obwód 13,8 metra i wysokość przekraczającą 2 metry. Górna jego część posiada wgłębienie w postaci czaszy, która przed wiekami była przedmiotem kultu zamieszkujących na tych terenach Prusów. Czcili oni siły natury: zjawiska atmosferyczne, rośliny i zwierzęta. Miejscami kultu były dla nich święte gaje, w których składali swoim bogom ofiary. Wierzyli też w demony i bóstwa, ważnym elementem ich wierzeń był kult przodków.
Chcąc kontynuować trasę, należy wrócić tą samą drogą do głównej nitki szlaku. Udając się dalej zaczynamy wspinać się pod niemałe wzniesienie. Droga prowadzi niemalże na granicy Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej przez bujne, gęste lasy, które jesienią mienią się we wszelakich ciepłych barwach. W końcu również wyjeżdżamy na równinę, zaczynają się pola, a na horyzoncie widać już wieś Chojnowo. W okolicy mamy do zobaczenia stare cmentarzysko.

3. Grodzisko w Chojnowie :

Na wschód od Chojnowa znajdowały się dwa wzniesienia: Kapliczna Góra oraz Góra Gigantów. Wg archeologów, na Kaplicznej Górze istniał tajemniczy kurhan, mocno rozkopany i zniszczony przez ciekawskich chojniczan, którzy szukali w nim skarbów. Jednak archeolodzy trafili tu tylko na skromne pozostałości starożytnego pochówku. Natomiast Górę Gigantów uważano początkowo za typowe grodzisko wyżynne, ponieważ odkryto tu charakterystyczny wał z suchą fosą i majdan. Po rozkopaniu majdanu, czego dokonała ekspedycja B. Ehrlicha, okazało się jednak, że mamy do czynienia z pruskim cmentarzyskiem, na którym chowano tylko kobiety i dzieci. Pomiędzy wzniesieniami przebiega głęboki jar nazywany ongiś Kamiennym, dochodząc do miejsca określanego mianem Dwóch Strumieni. O tym leśnym uroczysku chojniczanie opowiadali sobie wiele niesamowitych historii, jedna z legend opisywała wredną starą wiedźmę z krogulczym nosem, straszącą między godziną dwunastą a pierwszą w nocy wszystkich przechodzących mężczyzn. Co robili tam tak późno miejscowi chłopi? Ano chadzali ochoczo do Dziewiczego Lasu, gdzie w promieniach dogasającego słońca pląsały z wdziękiem prześliczne nimfy, rozczesując długie do pasa włosy i wystawiając bezwstydnie smukłe, nagie i białe ciała na widok ludzkich oczu.

Po odwiedzeniu cmentarzyska, warto udać się na przeciwległą stronę wsi na punkt widokowy...

4. Punkt widokowy w Chojnowie :

Wzgórze to, widoczne pod lasem w odległości około 1500 m na północny zachód od zabudowań Chojnowa, było znanym punktem widokowym. Właściciele majątku leśnego Dolina Luisy podarowali elbląskiemu Towarzystwu Komunikacyjnemu trzy hektary przy wzniesieniu Wieker Berg. Nazwa pochodzi od całego obszaru czy lasu i wywodzi się ze słowa "wyck" co oznacza "zatoka". Obszar ten stał się domeną klubu automobilistów i cyklistów. Na wierzchołku wzniesienia zbudowali oni około 1910 r. drewnianą wieżę widokową, z której można było podziwiać rozległą panoramę Zalewu Wiślanego i Mierzei Wiślanej. W pogodne dni, dysponując lornetką można było obserwować odległe miasta: Braniewo, Frombork, Tolkmicko, Młynary czy Piławę. W styczniu 1919 r. wieżę zniszczył gwałtowny orkan i niestety nigdy później nie została ona odbudowana.

Kontynuując szlak, udajemy się w kierunku wsi Nowinki.



5. Cmentarzysko w Nowince :

Tuż za wsią Nowinka archeolodzy odkryli ponad 100 grobów ciałopalnych, w tym liczne z pochówkami szkieletowymi koni. Część grobów z bogatym wyposażeniem, jak ozdoby z brązu i srebra, rogi do picia wykładane srebrnymi blachami, żelazne miecze jednosieczne z pochwami wykładanymi srebrnymi ornamentowymi blachami, elementy uprzęży końskiej, w tym brązowe i srebrne okucia. Przy pochówkach ludzkich liczne, charakterystyczne dla Prusów naczynia dwustożkowate. Wg badań archeologów, odkryte cmentarzysko może pochodzić z VI-VIII wieku naszej ery.

Wracając na szlak udajemy się przez liczne wzniesienia do rezerwatu przyrody o nazwie Dolina Stradanki, gdzie mieści się ostatni punkt wycieczki - Wały Tolkmita.

6. Wały Tolkmita:

To chyba najlepiej zachowane staropruskie grodzisko w okolicy. Znajdują się tu wyraźne kontury obwałowań, fos i umocnień dochodzących do 7 metrów wysokości, 350 metrów długości i 150 metrów szerokości, wkomponowanych w naturalne wąwozy leśne (podnoszące walory obronne grodziska).Według legendy grodzisko jest powiązane z założycielami Tolkmicka - pruskim rodzeństwem Tolko i Mitą.

Z Wałów Tolkmita wracamy do punktu wyjścia, przed nami jedynie 3 km i to z górki...

Podsumowanie:

Wysoczyzna Elbląska należy do terenów, gdzie powstało bardzo dużo grodzisk budowanych przez średniowiecznych mieszkańców - Prusów. Były to obronne obiekty, z których większość datowana jest na XII i XIII wiek n.e. Dziś po budowlach obronnych zachowały się wały, fosy, a także majdany. Jak podkreśla archeolog Marek Jagodziński są one wyraźnie czytelne w terenie i widać, że powstały w wyniku działalności człowieka. Prusowie budowali swe grodziska w trudno dostępnym terenie, korzystając z naturalnego ukształtowania terenu. Budowle obronne lokalizowane były w pobliżu wąwozów i strumieni płynących głębokimi korytarzami. Wytyczano więc drogi, którymi można było dotrzeć do grodzisk. Jak zaznaczył dr Jagodziński, w pobliżu Tolkmicka jest dwukilometrowy odcinek takiej starej drogi. W okolicy istnieją też punkty widokowe wyznaczone jeszcze przed wojną, z których można podziwiać grodziska, stąd też idea szlaku "grodzisk pruskich", który ma ułatwić zwiedzanie tych interesujących miejsc.

Wycieczkę zrealizowano pod koniec października 2012 r.

Schemat trasy
Schemat trasy mat. Eko-Kapio.pl


Niestety tym razem bez śladu GPS.

Mając co chwilę nowe pomysły, które realizujemy w wolnym czasie czy to po pracy, czy w wolny weekend, nie sposób się z nami nudzić. Jeśli więc masz ochotę bawić się razem z nami, nie zastanawiaj się dłużej. Dołącz do nas, to nic nie kosztuje!

Relacja pochodzi ze strony Grupy Rowerowej 3miasto

Dołącz do ludzi pozytywnie zakręconych
O naszych inicjatywach, rajdach i wycieczkach dowiesz się regularnie odwiedzając naszą stronę internetową. Możesz też napisać maila z prośbą o przyłączenie się do listy sympatyków GR3. Wtedy zawsze będziesz na bieżąco ze wszelkimi newsami. Kontakt e-mail: gr3miasto
Też przeżyłeś ciekawą przygodę, odkryłe(a)ś nową trasę? Podziel się wrażeniami z innymi, napisz do nas.

Dodaj zdjęcie do artykułu

Opinie (15)

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

Klikając "wyślij", akceptujesz regulamin dodawania opinii.
zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

wydarzenia - imprezy i szkolenia

+ dodaj

Porady rowerowe

zobacz więcej »

Szlaki rowerowe

Znajdź trasę rowerową

Turystyka rowerowa

zobacz więcej »