Dołącz do ludzi pozytywnie zakręconych!
stat

Dwory Oliwskie przy Polankach

artykuł historyczny
Dwór I zwany również "Monbrillant"
Dwór I zwany również "Monbrillant" fot. Krzysztof Kochanowicz

Ulica Polanki przez kilka wieków była głównym traktem prowadzącym z Gdańska przez Wrzeszcz do Oliwy. W XVII wieku, na dzierżawionych od klasztoru gruntach posadowiono siedem, a być może osiem, rezydencji, jakich gdańscy patrycjusze i bogaci kupcy mieli wiele na przedmieściach i w podgdańskich osadach. Jeszcze w XIX wieku dawne rezydencje nazwane zostały Dworami i ponumerowane w kierunku oddalania się od Oliwy. Z zespołu rezydencji nie dotrwały do obecnych czasów te, które były położone najdalej od "starej Oliwy". Zachowały się jednak budynki pięciu z nich i choć nie we wszystkich można rozpoznać dawne, pełne świetności letnie pałacyki otoczone parkami, nadal potrafią zaskoczyć urokiem.



Dwór I, znajduje się przy ul. Polanki 125. Pierwsza wzmianka o tej posiadłości pochodzi z 1642 (1647?) roku, kiedy to Simon Schlep zakupił (za zgodą klasztoru oliwskiego) grunt od kowala Mertena Kulika. W latach późniejszych przechodził z rąk do rąk zatem i jego wygląd po części był zmieniany przez różnych właścicieli. Obecnie posesja jest własnością Lasów Państwowych. Po niegdyś istniejących budynkach zachowały się: klasycystyczny dworek z końca XVIII w., oficyna - mansardowy budynek z XVIII w., klasycystyczny pawilon ogrodowy oraz stawki w założeniu parkowym. Dworowi I przypisywana jest nazwa "Monbrillant", odnoszona także do Dworu VI.

Dwór II zwany Quellbrunn, przy Polanki 124 stoi wśród kompleksu zabytkowych budynków ogrodzonych wysokim żeliwnym płotem. Najstarsza wzmianka o posesji pochodzi z 1631 roku, kiedy należała do Jana Wagnera. Potem właściciele zmieniali się niczym rękawiczki aż w 1945 posesja trafiła do skarbu państwa i znajdowała się w użytkowaniu jednostki wojskowej do lat osiemdziesiątych XX wieku. Obecnie znajduje się tu Międzynarodowe Centrum Ekumeniczne prowadzone przez siostry brygidki.

Dwór II zwany Quellbrunn
Dwór II zwany Quellbrunn fot. Krzysztof Kochanowicz


Dwór III przy ul. Polanki 122 praktycznie w ogóle nie widać, chroni go wysoki płot obciągnięty drutem kolczastym. Jednak wertując różne historyczne źródła wynika, że do dziś zachował się pochodzący z XIX wieku południowy budynek dworu i stawy parkowe. Północny budynek z XVIII wieku został bezmyślnie rozebrany. Bryłę dworu podziwiać można jedynie z pobliskiego toru freeraidowego, jednak nie wszystkie budynki są dobrze widoczne. Pierwsza wzmianka o posesji pochodzi z 1625 roku, kiedy właścicielem stał się Helmich von Twenhusen. W 1855 urządzono w dworze zakład leczniczy, a w 1869 przytułek dla sierot. Obecnie w posesji mieści się Schronisko dla Nieletnich.

Dwór IV - zmierzając ul. Polanki w stronę Wrzeszcza przy nr.119-121 tej ulicy natrafimy na szpital dziecięcy, na terenie którego stoi Dwór IV. Można obejrzeć go, jednak w porównaniu z pozostałymi jest on w opłakanym stanie. Do dziś zachował się główny budynek dworu z XVIII wieku, ale przebudowany w późniejszych czasach. Pierwsza wzmianka o posesji z 1626 roku (wg F. Mamuszki; a wg M. Gawlickiego - z 1632) dotyczy Jana Morgenrotha jako pierwszego właściciela. W XVII wieku istniał drewniany dwór zastąpiony potem murowaną rezydencją. Zaś w roku 1945 urządzono we dworze szpital dziecięcy, potem sanatorium przeciwgruźlicze, następnie hotel dla pielęgniarek. Obecnie na górnej kondygnacji mieści się rupieciarnia, a na dolnej - kuchnia i spiżarnia. Dwór IV z roku na rok niszczeje, jednak jak zapewnia Tadeusz Podczarski, dyrektor szpitala ma tu powstać oddział rehabilitacyjny dla dzieci i młodzieży. Jest już projekt rewitalizacji budynku. Prace podobno mają rozpocząć się na początku przyszłego roku.

Dwór IV dziś i niegdyś
Dwór IV dziś i niegdyś fot. Krzysztof Kochanowicz


Dwór V zwany również "Anielskim dworem" lub "Jutrzenką" stoi przy ulicy Polanki 117, na terenie Szpitala Marynarki Wojennej. Niestety jest on niedostępny dla turystów. Najstarsza wzmianka o posesji pochodzi z 1654 roku, kiedy nabywa ją Mikołaj Cambier. Wśród późniejszych właścicieli pojawiają się: Nataniel Rücholds, pani de la Motte, Piotr Wastow, Nataniel Schultz, a potem rodzina Soermann. W drugiej połowie XVIII wieku powstał późnobarokowy dworek. Gdy na przełomie XVIII i XIX w. posiadłość przejął senator Jan von Franzius powstał drugi - klasycystyczny budynek dworu. Ostatnim prywatnym właścicielem dworu był Sachsenhaus, który sprzedał posesję Zakładowi Ubezpieczeń w Wolnym Mieście Gdańsku. Później dwór włączono do zespołu szpitalnego, którego gmach zbudowano w 1931 roku. Od 1938 mieszkał w dworze prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska - Artur Greiser. Po II wojnie światowej posesja znalazła się w obrębie zespołu Szpitala Marynarki Wojennej.

Jako, że dwór znalazł się w ten sposób w głębi terenu wojskowego dostęp do niego był niezwykle utrudniony. Pod koniec XX wieku dworek niszczał w zastraszającym tempie i sprawiał wrażenie porzuconego, w 2008 roku dalsze zniszczenia sprawił pożar. Obecnie został pięknie odrestaurowany, jednak nadal jest niedostępny dla zwiedzających, budynek podziwiać można jedynie zza ogrodzenia.

Więcej informacji o Dworze V

Dwór V zwany Anilskim lub Jutrzenką
Dwór V zwany Anilskim lub Jutrzenką fot. Krzysztof Kochanowicz


Dwór VI jeśli dworem go nazwać można schowany nieco w leśnej gęstwinie już nie przy ul. Polanki a Abrahama 27 i 34. Budynek dworu spłonął przed połową XIX wieku, a z jego cegły zbudowano istniejący do dzisiaj budynek, przy którym przetrwały jedynie dwa budynki gospodarcze (prawdopodobnie z XVIII w.). Prawdopodobnie również w tym dworze zatrzymał się zdążający do Gdańska w 1807 roku Napoleon Bonaparte.

Według Franciszka Mamuszki w miejscu, gdzie przed II wojną światową mieściła sie gospoda "Pod Białym Jagnięciem" (budynek gospody z połowy XIX wieku) mógł istnieć wcześniej Dwór VIII.

Po dworach VII i VIII nie pozostało już śladu. Po VII-mym jedynie nazwa ulicy i osiedla, po ostatnim jedynie przypuszczenia, że w miejscu, gdzie przed II wojną światową mieściła się gospoda "Pod Białym Jagnięciem" mógł istnieć wcześniej Dwór VIII.

Opracowanie własne na podstawie planu miasta wyd. Eko-Kapio
Opracowanie własne na podstawie planu miasta wyd. Eko-Kapio

Dodaj zdjęcie do artykułu

Opinie (11)

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

Regulamin dodawania opinii

zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.