rowery

stat

Kościoły gotyckie Żuław Gdańskich, edycja 2

Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich
Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich fot. Tomek Kmieć [GR3miasto]

Wielokrotnie przemierzaliśmy już Żuławy więc znajdujące się tu zabytki architektury od domów podcieniowych, po budowle sakralne nie są nam obce. Kilka lat temu wyruszyliśmy śladem kościołów gotyckich, jednak nie udało nam się zwiedzić wszystkiego. Żeby dopiąć ten temat postanowiliśmy poruszyć go jeszcze raz.



Przeczytaj relację z pierwszej edycji wycieczki pt. "Kościoły gotyckie Żuław Gdańskich"

Kościoły gotyckie na Żuławach:

Na Żuławach zachowało się do dzisiaj ponad 30 ceglanych kościołów gotyckich, będących prawdziwymi perłami żuławskiego budownictwa sakralnego. Budowle te, wznoszone zwykle na terpach lub naturalnych wzniesieniach mają różnorodne formy. Są wśród nich duże, bogate trójnawowe świątynie, kościoły jednonawowe, a także rzadsze dwunawowe. Wyróżnia je bogactwo form wschodnich szczytów, portale uskokowe oraz charakterystyczne dla tego regionu drewniane górne partie wież.

Drewniane izbice oraz szczyty wież nie były elementem docelowym kościołów gotyckich. Najprawdopodobniejszą przyczyną niedokańczania wież w cegle lub kamieniu był po prostu brak funduszy. Budowa kościoła na średniowiecznych Żuławach była operacją skomplikowaną, czaso- i pracochłonną i przede wszystkim drogą. Większość materiałów budowlanych czyli cegły, wapień oraz drewno, trzeba było sprowadzać spoza delty Wisły. Piasek do zaprawy pozyskiwano z Wisły i Nogatu o czym świadczyć może obecność muszli w spoinach między cegłami. Jedynym materiałem, jakiego było na Żuławach pod dostatkiem, była faszyna, czyli powiązane ze sobą cienkie gałęzie wiklinowe lub innych drzew czy krzewów, którą wykorzystywano do budowania podestów na rusztowaniach. Mimo, że wieże w znanym nam dzisiaj kształcie są po prostu prowizorką, która przetrwała kilka wieków, są one charakterystycznym i niewątpliwie pięknym elementem krajobrazu żuławskiego.

W wyniku katastrofalnych powodzi, wojen, licznych przebudów oraz dewastacji i kradzieży żaden ze średniowiecznych kościołów nie przetrwał do dziś w niezmienionym kształcie. Mimo to w wielu z nich zachowało się dawne gotyckie wyposażenie - kamienne chrzcielnice, kute kraty tabernakuli ściennych, płyty nagrobne, a nawet monstrancje, kielichy oraz drewniane figury świętych i fragmenty fresków ściennych.
Ciekawostką kościołów Żuław Gdańskich jest fakt występowania na kilku z nich np. w Krzywym Kole, Koźlinach, Trutnowach lub Kiezmarku herbu Gdańska. W celu wyjaśnienia tej zagadki należy cofnąć się do drugiej połowy XVII wieku kiedy Gdańsk był administratorem żuławskich parafii, sprawował opiekę nad świątyniami i miał prawo obsadzania proboszczy. Stąd też oznaczenie kościołów jako "podległych" Gdańskowi.

Powyższe informacje pochodzą ze strony miłośnika Żuław pana Pawła Buczkowskiego

Trasa i możliwości jej pokonania:

Podróżując po Żułwach, trzeba wiedzieć, że w okresach wilgotnych pokonywanie niektórych szlaków, szczególnie tych, które wiodą drogami gruntowymi jest bardzo trudne, a miejscami nawet nierealne, o czym kilkakrotnie przekonaliśmy się pokonując żuławskie łąki na skróty. O każdej jednak porze roku swobodnie poruszać się można lokalnymi drogami, na których ruch w weekendy naprawdę jest znikomy. Miejscami widoczne są również nowo powstające drogi i szlaki rowerowe. Poruszając się przez Żuławy Gdańskie na rowerze warto uwzględnić na swej marszrucie oznakowany kolorem czerwonym rowerowy Szlak Motławski .

Kliknij na mapę by zobaczyć szczegóły trasy mat. Traseo.pl / Openstreetmap.org


W skrócie:

Gdańsk - Krępiec - Wiślina - Wróblewo - Trutnowy - Osice - Suchy Dąb - Krzywe Koło - Steblewo - Leszkowy - Kiezmark - Cedry Małe - Cedry Wielkie - Koszwały - Bogatka - Przejazdowo - Krępiec - Gdańsk.

Statystyki naszej wycieczki:

Dystans: 88,1 km.
Czas jazdy z postojami: 7h50min
Czas jazdy bez postojów: 5h42min
Prędkość średnia wliczając postoje: 11,23 km/h
Prędkość średnia bez postojów: 15,85 km/h
Przewyższenie: 30, 73 m ;)

Ślad GPS oraz mapa naszej wycieczki

Trasa wycieczki opracowana na podstawie mapy "Z biegiem Wisły" 1:75 000, Wyd. Eko-Kapio.pl

Rodzaj podłoża:
Szlaki rowerowe wyłożone kostką lub płytami. W dużej mierze także drogi asfaltowe.
Gdzieniegdzie także drogi gruntowe. Do realizacji trasy najbardziej polecamy rower trekkingowy.

Odwiedzone przez nas kościoły lub ich ruiny i kilka słów o nich:

Wróblewo:

Mijając tę niewielką wieś żuławską, nie sposób pominąć jeden z najpiękniejszych żuławskich kościółków, którego bryła odbija sie w tafli rzeki Motławy. Jego historia jest dość długa i związana z czasami Władysława Łokietka, który 31 maja 1308 r. przekazał wieś wraz z ośmioma innymi wsiami synom kasztelana gdańskiego. Znaczną rolę w historii odegrała również rodzina Sheweke, której zawdzięczamy budowę kaplicy. Pod koniec XVI w. największą jej ozdobą były podarowane przez leżącą na łożu śmierci Urszulę Sheweke cztery tablice ołtarza wykonane koło 1500 r przez nieznanego malarza niderlandzkiego, przedstawiające sceny z życia Maryi. Trzy z nich - skrzydła i jedna z tablic środkowych zachowane do dziś znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku, zaś ich kopie od 2009 r. można oglądać w kościele w Wróblewie. Kolejnym ważnym wydarzeniem była sprzedaż majątku miastu na początku XVII w., co zaowocowało przebudową kaplicy na kościół. Dobudowano korpus oraz wieżę od strony zachodniej. Obecnie bryła kościoła jest oparta na drewnianej konstrukcji szkieletowej, wypełnionej murem ceglanym. Wieża od strony zachodniej nakryta jest graniastym hełmem pokrytym blachą miedzianą. Z okresu przebudowy pochodzi zachowana do dziś kazalnica, chrzcielnica i galeria.
Zabytek po wojnie został zaniedbany, odnowiony niedawno stanowi dumę mieszkańców wsi o 700-letniej historii, o czym przypomina ustawiony obok kościoła kamień, na którym wyryto kolejne nazwy miejscowości oraz motto będące cytatem z W. Mullera: "To nasza najmniejsza ojczyzna, nie za mała do wielkiej miłości; im ciaśniej nas obejmuje, tym mocniej w sercu gości.

Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich
Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich


Trutnowy:

Znajdujący się we wsi kościół pochodzi z XIV w i praktycznie oprócz szkieletowej wstawki zachował swój oryginalny wizerunek. Nad wejściem do prezbiterium od strony ulicy umieszczono kamienny kartusz z herebem Gdańska i datą 1687. Na zabytkowe wyposażenie kościoła składają się: ołtarz główny z 1675 roku, ambona z pierwszej poł. XVII i XVIII wieku, chrzcielnica z drugiej poł. XVIII, stalle, konfesjonał, chór muzyczny z herbem Gdańska (XVII w.), granitowa kropielnica oraz prezbiterium o sklepieniu gwiaździstym, na którym widnieją duże malowidła współczesne, powojenne, o treści religijnej. Na terenie przykościelnym znajduje się zabytkowa plebania z XVIII w. i pozostałości cmentarza ewangelickiego z XVI w.

Osice:

XV-wieczny kościół filialny pw. św. Antoniego z Padwy (parafia Giemlice). Pierwotnie szkieletowy, przebudowany na murowany, ze strzelistą szkieletową wieżą dobudowaną podczas gruntownego remontu w 1767 roku.

Suchy Dąb:

Kolejnym ciekawym kościołem nad rz. Motławą jest kościół Św. Anny i św. Joachima w Suchym Dębie. Ta gotycka świątynia została zbudowana przez Krzyżaków w drugiej połowie XIV w. i służyła katolikom do po łowy XVI w. Około 1560 r. kościół został przejęty przez protestantów i pozostał w ich rękach do 1945 r. W roku 1732 dobudowano wieżę z pruskiego muru, jednak wiosną 1945 r. kościół został doszczętnie zniszczony przez wojska radzieckie. Zachował się jedynie budynek sąsiadującej z kościołem pastorówki, w której w kolejnych latach została urządzona i uroczyście poświęcona kaplica św. Anny, jako filia parafii św. Jana Chrzciciela w Giemlicach. Po odbudowaniu kościoła bp sufragan Kazimierz Kluz dokonał poświęcenia 11 marca 1978 roku.
Tutejszy kościół został zbudowany w końcu XIV wieku, przebudowany ok. 1500 roku. Swoją dzisiejszą postać otrzymał podczas rozbudowy w 1767 roku. Posiada barokową wieżę konstrukcji szkieletowej, zakończoną strzelistym hełmem. W murach obwodowych nawy i części prezbiterialnej zachowały się znaczne pozostałości pierwotnej budowli gotyckiej. Zwłaszcza ściana wschodnia, zwieńczona bogato rozczłonkowanym szczytem. Wnętrze nakryte zostało drewnianym stropem. Zachowało się bogate wyposażenie. Do najcenniejszych należy ołtarz główny, o zapóźnionych formach manieryzmu pochodzący z 1655 roku. Wyróżniający się snycerką ornamentów i kolumn oplecionych winną latoroślą. Drewniane, płakorzeźbione drzwiczki ściennego tabernakulum z drugiej poł. XV wieku. Ponadto na uwagę zasługują ambona z XVII wieku i ośmioboczna chrzcielnica, wsparta figurą Mojżesza z końca XVII wieku.

Krzywe Koło:

Tutejszy kościół został wzniesiony w XIV wieku i gruntownie przebudowany w latach 1685-1686. Świątynia ceglana, jednonawowa, z dobudowaną w 1747 roku drewnianą wieżą, krytą łupkiem i zakończoną strzelistym hełmem oraz pochodzącą z XIX wieku kaplicą południową. Nad wejściem do kruchty widnieje herb Gdańska na tarczy otoczonej wieńcem z liści. Kościół posiada bogate, barokowe wyposażenie wnętrza: ołtarz, ambona oraz organy. Uwagę zwracają niezwykłe ławy z klęcznikami i zapleckami zwane stallami, w których w czasie nabożeństw, zasiadali bogaci osadnicy z Holandii, tak zwani sąsiedzi. Na zapleckach ław znajdują się obrazy przedstawiające 12 apostołów i Jezusa. Na każdym obrazie, nad głową postaci świętego, widnieje wymalowany złotą farbą gmerk, czyli znak własnościowy gospodarstwa, a powyżej data i nazwisko fundatora. Takie same gmerki znajdują się na ozdobnych odrzwiach do trzynastu ławek dla kobiet po przeciwnej stronie nawy, nad którymi wymalowano portrety biblijnych niewiast.

Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich
Migawki z wycieczki rowerowej szlakiem kościołów gotyckich na Żuławach Gdańskich


Steblewo:

Inna wyjątkowa świątynia gotycka znajduje się w Steblewie. Są to właściwie ruiny kościoła zbudowanego w XIV wieku. Budowla od razu zwraca uwagę dużą wieżą.
Budowę rozpoczęto w pierwszej połowie XIV w. i zakończono w tym stuleciu. Prace prowadzone były w trzech etapach, początkowo powstało prezbiterium z zakrystią od północnej strony od razu wykorzystane do celów kultowych. Następnie dobudowano jednonawowy korpus, a po jego ukończeniu dobudowano od zachodu wieżę, o murowanej dwukondygnacyjnej podstawie i górnej części drewnianej. Kościół był murowany z cegły, salowy, czteroosiowy, na planie wydłużonego prostokąta, z niewydzielonym prezbiterium i przylegającą od północy zakrystią. Od strony zachodniej nieco węższa od nawy masywna, prostokątna wieża. Okna wąskie, ostrołukowe, obustronne rozglifione, o profilowanych ościeżach, w ścianie wschodniej okno szerokie i bogato profilowane. Wewnątrz obok niego po lewej prostokątna wnęka zamknięta łukiem odcinkowym, podobne wnęki w ścianach północnej i południowej korpusu. Wejście do zakrystii prostokątne, zamknięte łukiem odcinkowym, umieszczone w ostrołukowej oprofilowanej blendzie, obok schody na emporę muzyczną.

Leszkowy:

Kościół pw. św. Brata Alberta jest najcenniejszym zabytkiem w Leszkowych, którego początki sięgają prawdopodobnie połowy XIV w. Pierwotnie był to budynek o konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą, do którego później wybudowano od zachodu drewnianą wieżę.

Po 1945 r. kościół uległ szybkiej dewastacji. W latach 1989-1992 z inicjatywy księdza Jana Szczepańskiego dokonano odbudowy tego obiektu. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowały się tylko 4 kamienne płyty nagrobne umieszczone obecnie w posadzce prezbiterium ( z 1616, 1680, 1690 i 1701 r.) Oryginalnym zabytkiem są też napisy wyryte na 5 cegłach na ścianie wschodniej od zewnątrz. Są to imiona, nazwiska i daty: 1602, 1645, 1671.

Kiezmark:

Kościół poewangelicki p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej z 1678 r. Przebudowany lub zbudowany na nowo w 1727 r. Remontowany w 1773, 1939 r. i latach 1971 - 72.
Kościół szachulcowy, barokowy o konstrukcji słupowo - ramowej. Ma układ salowy, bez wyodrębnionego prezbiterium z nawy, zamknięty pięciobocznie. Wieża od frontu z bocznymi aneksami, poprzedzona kruchtą. Znajdują się tam metalowe tarcze zegara mechanicznego z XIX w., oraz dwa wcześniejsze słonecznego. Wieża zwieńczona blaszanym, ośmiobocznym hełmem iglicowym. Dach jednokalenicowy, kryty dachówką. Charakterystyczne dla świątyni są duże okna. Wewnątrz znajduje się empora muzyczna z późnobarokowym prospektem organowym. Elementy takie jak : ołtarz główny, ambona i chrzcielnica w stylu manierystycznym, zachowały się z II poł. XVII wieku.

Cedry Wielkie:

Kościół pw. Świętych Aniołów Stróżów w Cedrach Wielkich wybudowano w połowie XIV w. W kolejnym wieku dobudowano do niego dwie nawy boczne i wieżę. Spalony w 1946 r. został ponownie odbudowany w latach 80-tych i poświęcony w 1987 r. Wyposażenie świątyni jest współczesne.




Dotychczas na Żuławach zrealizowaliśmy masę ciekawych tras, m.in.:

1) Szlak domów podcieniowych przez Żuławy Gdańskie
2) Szlak Mennonitów przez Żuławy Wiślane
3) Szlak Motławski przez podmokłe żuławskie łąki
4) Żuławskie wiatraki i ich historia
5) Tajemnice pewnego zamku na Żuławach Gdanskich

... i wiele innych, które znajdziecie na naszej stronie internetowej !

Wrażenia z naszej wycieczki:

Wrażenia z tej wycieczki? Z pewnością na długo niektórym jej uczestnikom pozostaną w pamięci. W szczególności niespodzianki i przygody na pokonywanych żuławskich bezdrożach. Z Gdańska do Krępca dotarliśmy lewym brzegiem Motławy, trzymając się rowerowego Szlaku Motławskiego. Czerwonym szlakiem jechaliśmy jeszcze przez kolejne 7 km do Wróblewa. I tam odbiliśmy na drogę prowadzącą do miejscowości Trutnowy. W Truntowych zamierzaliśmy wjechać na pokonywany niegdyś przez naszą grupę pieszy Szlak Domów Podcieniowych. Okazało się jednak, że ścieżka jest tak zarośnięta, że bez poparzeń przez pokrzywy nie sposób jej przejechać. Dlatego wycofaliśmy się do głównej drogi aby wjechać na czarny szlak w innym miejscu. Dojechaliśmy słabo przetartymi polnymi drogami do miejscowości Osice. Fragmenty trasy być może nie należały do najłatwiejszych, ale warto było je przejechać chociażby dla pysznych, dojrzałych jabłek prosto z jabłonki rosnącej w szczerym polu. Następnie z Osic, trasa przez kolejne miejscowości wiodła drogami asfaltowymi aż do Przejazdowa. Drogę powrotną z Krępca do Gdańska pokonaliśmy prawym brzegiem Motławy.

Podsumowanie:

Drugą edycję trasy przez kościoły gotyckie Żuław Gdańskich uzupełniliśmy o kościoły w Leszkowym i Kiezmarku. Tym razem pominęliśmy ruiny kościoła we Wocławach i XIV-wieczny kościół w Koźlinach, które zostały odwiedzone podczas pierwszej edycji tego wypadu.

Wycieczkę prowadzili:
Agata Wysocka & Tomek Kmieć [GR3miasto]


Mamy co chwilę nowe pomysły, które realizujemy w wolnym czasie, czy to po pracy, czy w wolny weekend, dlatego nie sposób się z nami nudzić. Jeśli więc masz ochotę bawić się razem z nami, nie zastanawiaj się dłużej. Dołącz do nas, to nic nie kosztuje! Zabierz więc rodzinę, znajomych, albo po prostu przyjedź by poznać nowe osoby.

Dołącz do ludzi pozytywnie zakręconych!
O naszych inicjatywach, rajdach i wycieczkach dowiesz się regularnie odwiedzając naszą stronę internetową. Organizujemy nie tylko wycieczki rowerowe. Przez cały rok kalendarzowy wybijamy się także na wędrówki piesze, marsze Nodric Walking, kajak. A w zależności od sezonu: różnego rodzaju sporty wodne, rolki, łyżwy, narty, snowboard. Jeśli zaś chcesz regularnie otrzymywać od nas wszelkie newsy, możesz napisać maila z prośbą o przyłączenie się do listy sympatyków GR3. Wtedy zawsze będziesz na bieżąco ze wszelkimi wydarzeniami. Kontakt e-mail: gr3miasto@gmail.com


Relacja pochodzi ze strony Grupy Rowerowej 3miasto

opracował:
Też przeżyłeś ciekawą przygodę, odkryłe(a)ś nową trasę? Podziel się wrażeniami z innymi, napisz do nas.

Dodaj zdjęcie do artykułu

Opinie (22)

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

Klikając "wyślij", akceptujesz regulamin dodawania opinii.
zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

wydarzenia - imprezy i szkolenia

+ dodaj

Porady rowerowe

zobacz więcej »

Szlaki rowerowe

Znajdź trasę rowerową

Turystyka rowerowa

zobacz więcej »